Los árboles son perimportantes nel nuestru mundu:

Los árboles faen muncho por nosotres y nosostros, pol nuestru ambiente y otres polantes y animnales. Háilos de munches clases y toos tienen el so valir. poro, alcuédrate d'una cosa perimporte: ¡NEL MONTE NUN FAIGAS FOGUERAS!

Vamos recordar primero les PARTES DEL ÁRBOL: el raigañu, el tueru, les cañes y les fueyes:

Tipos d'árboles:

• Fueya caduca: pierden toles sos fueyes nuna de les estaciones del añu. Nos sitios de clima fríu, van perdela pela seronda, pa pasar tol iviernu a teyavana, y nos llugares de lima cálidu y seco, entós van perdela en branu, cuando vien la seca.
• Fueya perenne: nun pierden toles sos fueyes al mesmu tiempu, siempre van tener dalguna. Van perdiendo poques fueyes al empar que medren les nueves, pa camudales poles vieye

Más info:
Los árboles d'Asturies

PER y POR son dos hermanos ximielgos, llévanse mui bien pero ente ellos hai una diferencia bien grande nel so usu: PER úsase namái con cuestiones de llugar y tiempu y POR pal restu. Y si amás los xuntamos col artículu formen contracciones: pela, poles, etc...

Por exemplu:
Anduvi pela carretera de Tazones --- Carretera (llugar)

Pel branu voi bañame na piscina --- branu (tiempu)

CONTRACCIÓNES:

POR + ARTÍCULU (el, la, lo, los, les)

El pasáu llunes venti de febreru tuvimos el placer de poder cuntar cola ma y el pá de Canor Patricia y José, que nos ufiertaron una amuesa y charra al rodiu la bayura d'instrumentos tradicionales usaos n'Asturies. Dende l'área de llingua asturiana del CRA La Marina, quiero agradecevos l'esfuerzu y davos les gracies pol interés en poder sacar alantre esta actividá, de manera voluntaria,  que nos prestó enforma, a los profes y a les y los esolinos d'Argüeru. Munchísimes gracies.

Esta lletra ye la che vaqueira y escríbese asina:

Nel ordenador escríbese asina:

Anque afortunadamente, ya esisten fontes (arial astur, courier astur, etc...) onde podemos asitiar nun procesador de testu esta lletra tal cual ye.

Esti blog en munchos llugares d'Asturies llamaríase:

La so pronunciacíón ye paecío a una "ch" (hai qu'apegar la llingua al cielu la boca) pa diferenciala d'otres lletres y soníos que se dan n'asturies: ch, y, etc.... Vamos practicalo

¿Ónde se fala cola che?

Esti mapa amuesa los conceyos assturianos onde se fala con "che":

Vamos facelo primero nel llibru Tolina 5 (VTP Ediciones) y depués nesti puzzle de los Conceyos d'Asturies:

LOS VAQUEIROS/VAQUEROS D'ALZADA

Los vaqueiros d'alzada son la xente asturiano que viven de la ganadería, faciendo una treshumancia estacional. Nel mes de mayu, la familia vaqueira dexa'l pueblu d'iviernu y desplázase xunta'l so ganáu, a les brañes y cabanes de branu, onde'l ganáu pastia polos puertos hata'l mes d'ochobre (dependiendo del tiempu) pa depués volver a tornar a los pueblos d'iviernu, na parte fondera de los val.les asturiano.

Los vaqueiros d'alzada emparéyense ente ellos, desarrollando una cultura y un folklor mui axeitáu y curiosu, d'orixenes ancestrales y tresmitíu ente xeneraciones, que llega anguaño a los nuestros díes práuticamente inalteraáu.

Dos documentos visuales al rodiu la cultura vaqueira asturiana:

Una visita:

Muséu vaquieru d'Asturies

Más info:

Aosiciación Cultural Vaqueiros d'Alzada

Un artículu perinteresante:

Cultures marxinales: los vaqueiros d'Alzada